De geschiedenis van Boekbindcentrum de Hummelhoeve

Langs de weg van Zuidwolde naar Ruinen, schuin tegenover de oude havezate "Huize Echten", de vroegere woonstede van de heren van Van Holthe tot Echten, ligt een eeuwenoude boerderij. Het "makelaartje" aan de nok van het dak vermeldt het jaartal 1745, maar de geschiedenis gaat minstens terug tot 1626. Sedert begin 2001 is in die eeuwenoude ambiance het Boekbindcentrum van Bert en Matje Hummel gevestigd. Uiteraard worden daar boeken gerepareerd en gerestaureerd. Maar er gebeurt veel meer. Boekbinder Bert Hummel heeft er in betrekkelijk korte tijd een nagenoeg compleet centrum voor het handboekbinden en daaraan gerelateerde ambachten weten in te richten.

Noot van de webredacteur: Helaas is Bert in 2006 overleden, maar zijn werk wordt hartstochtelijk voortgezet door zijn echtgenote Matje.


verguldpers Een late "roeping". Bert Hummel was jarenlang werkzaam als docent biologie, natuur- en scheikunde, maar raakte door een reorganisatie op non-actief. Op zolder vond hij in die tijd oude jaargangen tijdschriften, die een hoop plaats innamen. "Weggooien", dacht hij, maar Matje dacht daar anders over: "Waarom laat je ze niet inbinden?". Maar dat bleek een te kostbare zaak. De volksuniversiteit Nijmegen bracht uitkomst. Een basiscursus boekbinden. "En daar sloeg het virus toe!", aldus Bert. De grafische lycea in Utrecht en Amsterdam brachten weliswaar niet wat hij ervan verwachtte, maar in de universiteitsbibliotheek van Nijmegen trof hij twee oude paters die bereid bleken hem verder te helpen. Via hen kwam hij in contact met Pater Richard, de boekbinder van abdij Sion in Diepenveen bij Deventer. Vooral van hem heeft hij veel opgestoken. Pater Richard is inmiddels overleden, maar in Boekbindcentrum staat nog steeds de zware verguldpers, waaraan deze inspirerende man werkte. Zijn zware, houten rozenkrans heeft daar eveneens een mooi plekje gevonden.


Bert Hummel behoorde in 1996 tot de laatsten die aan het Grafisch Opleidingscentrum examen konden afleggen voor het boekbindersvak. Voor velen zou daarmee de kous af geweest zijn, zo niet voor Bert. Hij is vervolgens zo ongeveer het hele grafische vak tot zijn belangstellingsgebied gaan rekenen en daarmee rijpte ook zijn plan voor een centrum waar alle raakvlakken met het boekbindersvak onder één dak konden worden gebracht. De vele contacten die Bert inmiddels had gelegd en zijn tomeloos enthousiasme leverden hem niet alleen kennis en vaardigheden op, maar ook gereedschap en apparatuur. In het boekenstadje Bredevoort vond hij aanvankelijk de ruimte die nodig was om alles onder te brengen, maar na een jaar of zeven moest hij toch opnieuw op zoek. In het Drentse Echten vond hij uiteindelijk een mooie behuizing en daarmee de royale werkruimte waar hij verder kon bouwen aan zijn ideaal.


De grote deel van de oude boerderij heeft een prachtige gladde vloer gekregen en de eeuwenoude balken dragen nu een verlaagd plafond, maar voor het overige is het oude gebouw zo veel mogelijk gelaten zoals het was. In slagorde staan ruime werktafels opgesteld die duidelijk tegen een stootje kunnen. Het handwerk van de plaatselijke smid! Allerhande gereedschap ligt onder handbereik. Het geheel ademt een ordelijke sfeer. " De aard van het beestje!", bromt Bert in zijn baard. foto zaal Rondom staat allerlei apparatuur opgesteld, die voor het overgrote deel, dankzij Berts technisch inzicht, operationeel is. Vele van de fabrieken die ze maakten zijn al lang ten onder gegaan, maar hun producten stralen nog steeds een onverwoestbare degelijkheid uit. Een rugbakmachine voor het maken van springruggen in alle maten ensoorten, een naaiapparaat voor het maken van grotere oplagen, een door zijn breedte zeldzame kniehevelpers. Ook oude drukkerijapparatuur maakt deel uit van de verzameling. Ieder jaar vervaardigt Bert daarop zijn koppermaandagprenten. Een oud gebruik dat hij graag in ere heeft hersteld. Er staat een hele batterij prägnantje, gereed voor gebruikt. Even verderop maakt Bert ons deelgenoot van een volgende geheimenis: het maken van replica's van vlakke ornamenten, letters en stempel, uit de roemruchte van Bommel-collectie. Voor dat doel staat een graveermachine opgesteld.


De oude wagenschuur aan de overzijde van het erf is in een "natte" werkruimte omgetoverd. Het dak is geïsoleerd en een glaswand scheidt de schuur van het erf. Lucht en licht! Er kan bijvoorbeeld worden gemarmerd en vooralsnog is er Hummels papierschepperij in ondergebracht. Er staat een klein model "Hollander", afkomstig uit een laboratorium, warin pulp voor papier kan worden gemengd. Een grote oude kookpot staat te wachten op restauratie. Daarmee wil Bert gaan experimenteren. In de directe omgeving wortd tegenwoordig veel maïs verbouwd en in een ver verleden zijn er wel eens pogingen gedaan om ook daar papier van te maken. Op economische gronden kreeg dat nooit voeten aan de grond, maar nu het basismateriaal, het maïsblad, in zo ruime mate voor handen is! Zoeken naar de juiste receptuur! Wie weet wat dat gaat opleveren! En die stapel vuurvaste stenen? Dat moet ooit nog eens een oven worden, waarin Bert zelf ontbrekend koperbeslag wil gaan gieten.


cursussen en zo Cursussen geven is voor Bert Hummel eten en drinken. Cursisten kunnen in zijn centrum hun eigen papierscheppen, tot katernen naaien en tot een boek binden. Ook voor het maken van een boekband kunnen ze gebruik maken van alle mogelijkheden en materialen die het Boekbindcentrum tot zijn beschikking heeft. Voor het maken van een opdruk, het aanbrengen van teksten in het eigengemaakte boek en het versieren of het illustreren van de tekst draait Bert met al zijn verworvenheden ook de hand niet om. Vele cursisten hebben inmiddels de weg naar Boekbindcentrum de Hummelhoeve gevonden. Tijdens de vakantieperioden bestaat er de mogelijkheid om gedurende vijf dagen achtereen wat omvangrijker projecten beet te pakken. Doevakantieweken! Vooral bestemd voor de wat verder gevorderden: drie Fransen banden in foedraal, een geheel in leer gestoken Engelse band, handbestoken, een Karolingischeband vervaardigd van papier dat men zelf gaat scheppen. Aanpakken geblazen! Maar in de zomer is ook een week bestemd voor hen die de eerste beginselen van het boekbindersvak nog in de vingers moeten gaan krijgen. De oude varkensstal achter op het erf moet op den duur mogelijkheden gaan bieden om te overnachten, maar dat is nog toekomstmuziek. Vooralsnog zullen de meerdaagse cursisten het moeten stellen met vakantie- en hotelaccomodaties die in de directe omgeving overigens ruim voor handen is.


Van Hummels ideaal om in een groot centrum de diverse facetten van het boekbindersvak onder te brengen is nu voor een belangrijk deel gerealiseerd. Maar daarmee is de kous nog niet af. Achter "Huize Echten", de oude havezate, is nog de waterloop van het oude Diepje herkenbaar. Vrijwel zeker maakte ooit een watermolen, een korenmolen, onderdeel uit van de havezate. De molenstenen zijn inmiddels teruggevonden. Het potentieel is voor Bert Hummel duidelijk: een papiermolen herbouwen op de oude fundamenten en dan de papierschepperij daar naar toe verplaatsen. De wagenschuur zou dan voor andere activiteiten kunnejn worden ingezet. Er is al een hele lobby in gang gezet om dat doel te bereiken en aan Bert Hummel zal het zeker niet liggen! "Een uniek project!" oordeelt hij. "Zowel toeristisch en cultureel als educatief interessant! Een mooi leerproject voor een technische school, goed passend in het streven van de provincie om de oude waterlopen weer zo veel mogelijk in hun oorspronkelijke staat te herstellen".


De tekst bij dit artikel is eerder verschenen als "Handboekbindcentrum Echten: Tomeloos enthousiasme!" in "Vouwbeen", jaargang 13 nummer 3 (2002). Overgenomen met toestemming en daarom hierbij een vriendelijk Dank u wel! aan de auteurs Jack Roodzant en Fred Kroon.

Terug naar de startpagina