Een Drents echtpaar streeft naar de herrijzenis van een watermolen in Echten,
aan een ‘bypass’ van het Oude Diep.
Oorspronkelijke tekst: Jelle Leenes.
De Wichelroede ’bewees’ het. In de ‘Meulemoat’, de eerste weilanden langs het Oude Diep
voorbij Huize Echten, bevindt zich de plek waar eeuwen geleden een watermolen heeft gestaan.
Met vijf en halve meter verderop het vermoedelijke huis van de molenaar. Zelfs Bertus Mos en
Jan Tissing, kenners van de Drentse taal en historie, zijn overtuigd. Eerder betwijfelde
dit tweetal in Stellingnieuws, het orgaan van de Molenstichting Drenthe, of er ooit zo’n
molen in Echten heeft gestaan. Maar hun scepsis is verdwenen. Een ervaren wichelroederloper
wees begin vorig jaar immers feilloos de locatie aan. Daarom concludeerden ze onlangs in
een nieuwe bijdrage in Stellingnieuws dat de streekhistoricus G.A. Coerts ‘op het juiste
spoor’ zat met zijn uiteenzetting, twintig jaar geleden alweer, dat bij Huize Echten een
watermolen moet hebben gestaan. Wat Coerts bewijs was? Een getuigenverklaring uit 1714,
een attest waarin gewag wordt gemaakt van een ‘meulen verlaat’ ter plekke.
Noorderbreedte ging erheen, gegidst door het echtpaar Bert en Matje Hummel, dat uit pure
liefde voor het verleden al jaren streeft naar de terugkeer van de watermolen, zo dicht
mogelijk bij de oorspronkelijke locatie.
De Hummel’s wonen en werken in een karakteristieke boerderij tegenover de ingang van
Huize Echten. Deze voormalig havezate met landgoed is in gebruik als blindeninstituut
van de Stichting Visio. Bert (58, rossige baard) is ambachtelijk boekbinder. Matje (55)
heeft ook de nodige boekbinderscursussen gevolgd. Vanuit hun werkplaats is het via smalle
hulst- en bramenpaadjes op het landgoed tien minuten lopen naar de plek waar de watermolen
in de luwte van de bosrand over enkele jaren zou moeten herrijzen. Het landschap is mooi
maar veel is er (nog) niet te zien. Geen al te bijzondere locatie. Of toch?
Door de geestdrift van Bert en Matje wordt je nieuwsgierigheid wel aangewakkerd. Het paar
wijst op het stuwtje van Waterschap Reest en Wieden in het tegenwoordig gekanaliseerde
Oude Diep. Het verval van één meter is volgens deskundigen voldoende om een onderslagwatermolen
aan te drijven. Het water uit het voormalige riviertje zou via een bypass langs het
schoepenrad geleid kunnen worden.
We draaien ons om en zien een voormalige gaswinplaats van de NAM. Verboden toegang, staat er.
De NAM sluit de locatie definitief in 2007. Een goede gelegenheid om van het ruime, toch
al geasfalteerde terrein ene parkeerplaats voor bezoekers van de nieuwe watermolen te maken.
Maar dat is nog niet alles. De climax komt nog. Bert en Matje lopen langs de NAM-locatie richting
bosrand en houden veelbetekenend halt bij een gelige plek in het weiland. Dáár heeft de
oorspronkelijke molen gestaan. Jammer alleen dat de herbouw van de molen precies op die plek
onmogelijk is: té dicht bij het landgoed, vinden Visio en andere partijen. Maar niet getreurd.
Een paar honderd meter verder kan het ook.
Volgens de Hummel’s moet het bouwwerk er in 2010 kunnen staan. Drie studenten van de Hogeschool
Larenstein verrichtten in het kader van hun afstuderen in opdracht van het echtpaar en onder leiding
van het ingenieursbureau Eelerwoude vrij recent onderzoek naar de mogelijkheden van een historische
watermolen bij Echten. Hun conclusie het project is in alle opzichten uitvoerbaar. Maar de geschatte
anderhalf à twee miljoen euro, alleen al aan vestigingskosten dan? Dat bedrag zou met een beetje
goede wil met subsidie uit Europese fondsen opgebracht kunnen worden, stelt Bert. En de exploitatie
daarna? Ook daar zit Bert niet over in. Echten is immers in toenemende mate een toeristische omgeving.
Bezoekers zullen zich aangetrokken voelen door een historische watermolen, zeker als daar een
ambachtelijke papierschepperij in gevestigd is, zoals het echtpaar voor ogen staat.
De studenten vinden wel dat nader onderzoek nodig is. Om te beginnen dient het hydrologisch
systeem ter plaatse beter in kaart te worden gebracht. Kan het Oude Diep weer gaan meanderen,
zoals vroeger? Met schoonwater, natuurlijke oevers, faunapassages, kwelzones, noem maar op? Dat
zou de landschappelijke waarde aanzienlijk verhogen. Verder moet volgens hun rapport beter
worden gekeken naar de locatiekeuze voor een parkeervoorziening en de ontsluiting daarvan.
Een herrezen watermolen bij Echten is volgens de studenten economisch gezien zeer wenselijk.
Gebouw en plek zijn recreatief aantrekkelijke en uitermate geschikt voor dagrecreatie. Een
watermolen bij Echten past prima in het streven om het beekdal van het Oude Diep beter op te nemen
in het netwerk van fiets-, vaar- en wandelverbindingen. De molen biedt ook kansen voor horeca
en in de nabije omgeving kan een kampeerterrein komen, bij een boerderij.
Cultuurhistorisch is de herrijzenis van de molen bij Echten ook verantwoord, menen de Larenstein-
rapporteurs. Drenthe kende in de Middeleeuwen immers ok een aantal watermolens. Sinds de Tachtigjarige
Oorlog zijn die als strategische punten in het landschap de een na de ander vernietigd, niet
alleen in Drenthe, maar in heel Noord-Nederland. Vlak over de grens, in Overijssel en Duitsland,
komen ze, vaak in oude luister hersteld, nog wel voor.
De watermolen bij Echten was vermoedelijk een onderslagmolen. Zulke molens deden goed dienst in de
vlakke gebieden. Drentse watermolens werkten van de herfst tot het voorjaar. De riviertjes werden
gevoed vanuit kleine stroomgebieden waar de waterafvoer vrijwel geheel werd bepaald door de
hoeveelheden neerslag.
De studie is dus bemoedigend en dat geldt ook voor de houding van overheden, bestuurders en andere
partijen, merken Bert en Matje. De gemeente (De Wolden) werkt op dit moment een programma van eisen
uit waaraan het project zou moeten voldoen. Ingenieursbureau Eelerwoude is doende met het opstellen
van ene professionele begroting ter begeleiding van subsidie aanvragen.
Ook Marga Kool, dijkgraaf van het Waterschap Reest en Wieden en uit dien hoofde lid van het
bestuurlijk platform Oude Diep, steunt het watermoleninitiatief. Het voornemen past volgens haar
in de plannen ter opwaardering van het gebied. Het platform heeft volgens Kool ‘al heel wat kralen
gekregen. En een watermolen hoort zeker in de ketting thuis’. Zodra er een deugdelijke begroting is,
zegt ze, kan het platform Ode Diep het initiatief -mogelijk nog dit najaar- op haar agenda plaatsen.
Tenminste: als dan ook meer duidelijk is over de waterhuishoudkundige gevolgen. Kool:"Een watermolen
heeft nu eenmaal altijd water nodig. Het is nog maar de vraag of die constante toevoer gegarandeerd
kan worden".
Dit artikel is eerder verschenen in Noorderbreedte. Een vriendelijk dank u wel aan de redactie voor het mogen plaatsen van dit artikel.
De watermolen in Echten is ook opgenomen in de molendatabase. U kunt deze database hier vinden, de watermolen is opgenomen onder DB nummer 1277.
